The debate on the medical properties of the unicorn among portuguese physicians in the 16th century: Jorge Godines’ Medical Letter to Francisco Godines
DOI:
https://doi.org/10.34624/agora.1.43476Keywords:
Unicorn, Medical Letters, Jorge Godines, Francisco GodinesAbstract
The physician Jorge Godines addressed an unpublished medical letter to Francisco Godines, professor of medicine at the University of Lisbon, reporting on the growing controversy among Portuguese and foreign doctors regarding the therapeutic virtues of the unicorn. The epistola medicinalis demonstrates how this topic was very much at the centre of contemporary debate during the first decades of the 16th century and motivated heated debate in university circles among members of the medical community. Based on the analysis of the letter, this study aims to trace an overview of the genesis of a controversy that spanned the 16th and 17th centuries and divided European physicians between those who affirmed (e.g., Hermann von Neuenahr, Antonio Musa Brasavola, Amato Lusitano, Nicolás Monardes, Andrea Bacci), those who denied (e.g., Luigi Mondella, Francisco Godines, Jorge Godines, Pierre Belon, Andrea Marini, Ambroise Paré), and those who were unsure (e.g., António Luís, Conrad Gesner, Garcia de Orta) the medicinal
properties of the unicorn.
Downloads
References
Amato Lusitano (15 53), In Dioscoridis Ana zarbei de medica materia libros quinque enarrationes…Venetiis, apud Gualterum Scotum.
Amato Lusitano (1980), Centúrias de Curas Medicinais. Volume I [-IV]. Prefácio e tradução Firmino Crespo. Lisboa, Universidade Nova de Lisboa – Faculdade de Ciências Médicas.
Andrade, A. M. L. (2011), “A Senhora e os destinos da Nação Portuguesa: o caminho de Amato Lusitano e de Duarte Gomes”: Cadernos de Estudos Sefarditas 10-11 (2011) 87-130.
Andrade, A. M. L. (2014), O Cato Minor de Diogo Pires e a poesia didáctica no século XVI. Lisboa, Imprensa Nacional-Casa da Moeda.
Andrade, A. M. L. (2015), “Garcia de Orta and Amato Lusitano’s views on Materia Medica: a comparative perspective”: P. F. Costa (ed.), Medicine, Trade and Empire. Garcia de Orta’s Colloquies on the Simples and Drugs of India (1563) in Context. Farnham, Ashgate, 147-166.
Andrade, A. M. L. (2020), “Luís, António”: Dicionário Biográfico de Cientistas, Engenheiros e Médicos em Portugal. Lisboa, CIUHCT. https://doi.org/10.58277/PSLB7742
Andrade, A. M. L., & Crespo, H. M. (2012), “Os inventários dos bens de Amato Lusitano, Francisco Barbosa e Joseph Molcho, em Ancona, na fuga à Inquisição (1555)”: Ágora. Estudos Clássicos em Debate 14.1 (2012) 45-90.
Andrade, A. M. L., De Miguel Mora, C., & Torrão, J. M. N. (coords.) (2015), Humanismo e Ciência: Antiguidade e Renascimento. Aveiro, Coimbra, São Paulo, UA Editora – Universidade de Aveiro, Imprensa da Universidade de Coimbra, Annablume.
Andretta, E. & Pardo-Tomás, J. (eds.) (2025), Dioscórides ante el mundo: usos plurales de un «librolaboratorio» en la Edad Moderna. Madrid, Consejo Superior de Investigaciones Científicas.
Auctarium Chartularii Universitatis Portugalensis. Documentos coligidos e publicados por A. Moreira de Sá, vol. I [-III]. Lisboa, Instituto de Alta Cultura, 1979.
Bacci, A. (1573), L’alicorno. Discorso dell’ eccellente medico, et filosofo … nel quale si tratta della natura dell’ alicorno, & delle sue virtù eccellentissime. Fiorenza, appresso Giorgio Marescotti.
Bamforth, S. (2010), “On Gesner, marvels and unicorns”: Nottingham French Studies 49.3 (2010) 110-145.
Beer, R. R. (1977 [1973]), Unicorn. Myth and Reality, translated by Charles M. Stem. New York and London, Ash & Grant.
Belon, P. (1553), Les Observations de plusieurs singularitez et choses mémorables trouvées en Grèce, Asie, Judée, Égypte, Arabie et autres pays estranges, rédigées en trois livres… Paris, en la boutique de Gilles Corrozet.
Benéteau, A., Musé e Sainte-Croix, & Espace Mendès France (éds.) (2013), La licorne et le bézoard : une histoire des cabinets de curiosités [exposition, Poitiers, Musée Sainte-Croix et Espace Mendès-France, 18 octobre 2013-16 mars 2014]. Montreuil, Gourcuff Gradenigo.
Brasavola, A. M. (1536), Examen omnium simplicium, quorum in officinis usus est… [Romae, impensis et laboribus Antonii Bladi de Asula].
Cañizares-Esquerra, J. (2004), “Iberian Science in the Renaissance: Ignored How Much Longer?”: Perspectives on Science 12 (2004) 86-124.
Carvalho, T. N. (2021), “Bezoares, unicórnios e outras maravilhas da natureza na colecção Távora Sequeira Pinto”: M. J. S. B. D. Fonseca & M. M. O. Martins (eds.), Histórias de um Império: Colecção Távora Sequeira Pinto. Lisboa, Museu do Oriente, 143-164.
Cervantes y Saavedra, M. de (1613), Nouelas exemplares. Madrid, por Juan de la Cuesta. Chartularium Universitatis Portugalensis (1288-1537), vol. XIII (1526-1529). Lisboa, FCT, 1999.
Cooperman, B. D. (1998), “Portuguese conversos in Ancona: Jewish Political Activity in Early Modern Italy”: B. D. Cooperman (ed.), Iberia and Beyond. Hispanic Jews Between Cultures. Newark, University of Delaware Press, 297-352.
Costa, P. F. (ed.) (2015), Medicine, Trade and Empire. Garcia de Orta’s Colloquies on the Simples and Drugs of India (1563) in Context. Farnham, Ashgate.
Crespo, H. M. (2018), À mesa do Príncipe: jantar e cear na Corte de Lisboa (1500-1700), prata, madrepérola, cristal e porcelana. At the Prince’s Table: dining at the Lisbon Court (1500-1700), silver, mother-ofpearl, rock crystal and porcelain. Lisboa, AR-PAB.
Crespo, H. M. (ed.) (2020), Comprar o mundo, Consumo e comércio na Lisboa do Renascimento. Lisboa, AR-PAB.
De Chancel-Bardelot, B. et alii (2025), Unicorn. The Mythical Beast in Art. Munich, London, New York, Prestel.
Di Leone Leoni, A. (2011), La Nazione Ebraica Spagnola e Portoghese di Ferrara (1492-1559): I suoi rapporti col governo ducale e la popolazione locale ed i suoi legami con le Nazioni Portoghesi di Ancona, Pesaro e Venezia. Tomo I [-II]. A cura di Laura Graziani Secchieri. Firenze, Olschki.
Divisová, B. (2022), Medical Case Studies (Consilia medica) of the Early Modern Period. Amsterdam, Amsterdam University Press.
Dubois, J. (1548), Methodus medicamenta componendi, ex simplicibus iudicio delectis, et arte certa paratis, quattuor libris distributis. Lugduni, apud Ioan. Tornaesium, et Gulilelmum Gazeium.
Duffin, C. J. (2017), “‘Fish’, fossil and fake: medicinal unicorn horn”: C. J. Duffin, C. Gardner-Thorpe, R. T. J. Moody (Eds.), Geology and Medicine: Historical Connections. Geological Society Special Publications 452. London, The Geological Society of London, 211-259.
Duroselle-Melish, C., & Lines, D.A. (2015), “The Library of Ulisse Aldrovandi (†1605): Acquiring and Organizing Books in Sixteenth-Century Bologna”: The Library: The Transactions of the Bibliographical Society 16.2 (2015) 133-161.
Einhorn, J. W. (1998 [1976]), Spiritalis unicornis: das Einhorn als Bedeutungsträger in Literatur und Kunst des Mittelalters. München, Wilhelm Fink.
Faidutti, B. (1996), Images et connaissances de la licorne: fin du moyen âge – 19e siècle. Thèse de doctorat, L’Université de Paris XII, 2 tomos.
Fernandes, J. S. M., & Andrade, A. M. L. (2013), “A pedra bezoar e o unicórnio nos comentários de Amato Lusitano a Dioscórides: propriedades, valor, tradição e tradução”: Cadernos de Cultura – Medicina na Beira Interior. Da Pré-História ao séc. XXI 27 (2013) 35-40.
Files, M. (1862), Versus de animalium proprietate, éd. F. Dübner, F.S. Lehrs, Poetae bucolici et didactici. Paris, Didot, 3-68.
Gesner, C. (1551), Historiae animalium liber I. De quadripedibus uiuiparis. Tiguri, apud Christ. Froschoverum.
Gesner, C. (1554), Appendix historiae quadrupedum uiuiparorum & ouiparorum. Tiguri, excudebat C. Froschouerus.
Jordan Gschwend, A., & Lowe, K. J. P. (eds.) (2015), The Global City. On the Streets of Renaissance Lisbon. London, Paul Holberton.
Jordan Gschwend, A ., & Lowe, K. J. P. (eds.) (2017), A Cidade Global: Lisboa no Renascimento = The Global City: Lisbon in the Renaissance. Lisboa, Imprensa Nacional Casa da Moeda.
Jordan, A. (2012), A rainha colecionadora: Catarina de Áustria. [Lisboa], Círculo de Leitores.
Laguna, A. (1555), Pedacio Dioscorides Anazarbeo, Acerca de la materia medicinal, y de los venenos mortiferos, traduzido de lengua Griega, en la vulgar Castellana… Anvers, en casa de Iuan Latio.
Lavers, C. (2009), The Natural History of Unicorns. London, Granta.
Leitão, H., & Sánchez, A. (2017), “Too Much to Tell: Narrative Styles of the First Descriptions of the Natural World of the Indies”: History of Science 55.2 (2017) 167-186.
Li Causi (2019), “L’asino indiano da Ctesia ad Aristotele: I primi passi dell’unicorno nel mondo dela “realtà””: Classico Contemporaneo 5 (2019) 19-51.
López-Muñoz, F.; Álamo, C.; García-García P. (2011), “Tósigos y antídotos en la literatura cervantina: Sobre los venenos en la España tardorrenacentista”: Revista de Toxicología 28 (2011) 119-134.
Luís, A. (1540), De occultis proprietatibus libri quinque. Opus praeclarissimum. Olyssippone, [Luduvicus Rodurici].
Maclean, I. (2008), “The Medical Republic of Letters before the Thirty Years War”: Intellectual History Review 18 (2008) 15-30.
Maclean, I. (2009), Learning and the Market Place: Essays on the History of the Early Modern Book. Leiden, Brill.
Manardi, G. (1521), Epistolae medicinales in quibus multa recentiorum errata et antiquorum decreta reserantur. [Ferrariae, excussit Bernardinus de Odonino].
Marini, A. (1566), Discorso di... contra la falsa opinione dell’Alicorno. Venetia, [Paolo Manuzio].
Marrache-Gouraud, M. (2014), “Affronter et ravir la licorne des autres. Le chemin d’Ambroise Paré parmi les autorités”: V. Giacomotto-Charra & C. Silvi (éds.), Lire, choisir, écrire. Paris, Publications de l’École nationale des chartes, 185-197. https://doi.org/10.4000/books.enc.4072.
Martinho, B. A. (2018), Beyond Exotica. The consumption of non-European things through the case of Juan de Borja (1569-1626). Tese de doutoramento. Instituto Universitário Europeu de Florença.
Martinho, B. A. (2021), “Rhino Horns and Scraps of Unicorn: The Sense of Touch and the Consumption of Rhino Horns in Early Modern Iberia”: Luxury 8.1 (2021) 77-103.
Martinho, B. A., & Andrade, A. M. L. (2022), “In Search of the Unicorn’s Virtue in a Rhino Horn Cup: Consumption of Rhino Horns and the Production of Knowledge in Early Modern Lisbon”: Early Science and Medicine 27(6) (2022) 572-600.
Mattioli, P. A. (1558), Apologia aduersus Amathum Lusitanum, cum censura in eiusdem enarrationes. Venetiis, ex officina Erasmiana, Vincentii Valgrisii & Balthasar Costantini.
Mattioli, P. A. (2023), Defesa contra o português Amatho. Transcrição, tradução do texto latino e posfácio de António Guimarães Pinto. Anotações, comentários e índices científicos de Jorge A. R. Paiva. Coimbra, Imprensa da Universidade de Coimbra.
Mendonça de Carvalho, L. (2011), “Exotica Naturalia – O enigma do coco-do-mar”: Artis 9-10 (2011) 153-162.
Monardes, N. (1565), Dos libros. El uno trata de todas las cosas que traen de nuestras Indias Occidentales, que sirven al uso de medicina, y como se ha de usar dela rayz del Mechoacan, purga excelentissima. El otro libro, trata de dos medicinas maravillosas que son contra todo veneno, la piedra Bezaar, y la yerva Escuerçonera… [Sevilla, en casa de Sebastian Trugillo].
Mondella, L. (1543), Epistolae medicinales uariarum quaestionum… Eiusdem annotationes in Antonii Musae Brasavolae simplicium medicamentorum examen. Basileae, apud Mich. Isingrinium.
Nelson Novoa, J. (2023), “El horizonte oriental de los mercaderes portugueses en Roma (1555-1655)”: Cuadernos de Historia Moderna 48 (2023) 539-561.
Nelson Novoa, J. (2025), “The Orient, India and Portugal in the Papal guardaroba (1572-1621)”: F. Freddolini (ed.), Global Networks in Early Modern Rome. Images, Objects and Diplomacy. Firenze, Mandragora, 89-107.
Neuenar, H. von (1529), De nouo hactenusque Germaniae inaudito morbo hidropyretu, hoc est sudatória febri, quem uulgo sudorem Britannicum uocant... Coloniae, apud Io. Soterem.
Nutton, V. (1997), “The Rise of Medical Humanism: Ferrara, 1464-1555”: Renaissance Studies: Journal of the Society for Renaissance Studies 11.1 (1997) 2-19.
Oliveira, E. M. R., & Andrade, A. M. L. (2023), “Uma resenha crítica quinhentista do livro de cartas médicas de Garcia Lopes”: Humanitas 82 (2023) 119-143.
Oliveira, E. M. R., & Andrade, A. M. L. (2023b), “Ainda a propósito de uma recensão crítica quinhentista do livro de cartas médicas de Garcia Lopes”: M. C. Carrington, A. M. L. Andrade & E. M. R. Oliveira (eds.), Do manuscrito ao livro impresso e eletrónico III. Aveiro/Coimbra, UA Editora Universidade de Aveiro/Imprensa da Universidade de Coimbra, 127-164.
Oliveira, E. M. R., & Andrade, A. M. L. (2024), “O volume inédito de epistolae medicinales de Jorge Godines: a carta dedicatória a D. João de Melo e Castro, bispo de Algarve”: A. M. L. Andrad e, S. A. Gomes & M. F. Reis (coords.) (2024). Diálogos Luso-Sefarditas II. Aveiro, UA Editora – Universidade de Aveiro, 209-231 (Suplemento n.º 7 da revista Ágora. Estudos Clássicos em Debate).
Oliveira, E. M. R., & Andrade, A. M. L. (2024b), “Entre as Humanidades Digitais e a Nova Filologia: as epistolae medicinales e os consilia do humanista Jorge Godines”: Ágora. Estudos Clássicos em Debate 26 (2024b) 267-296.
Orta, G. de (1563), Coloquios dos simples, e drogas he cousas mediçinais da India, e assi dalgũas frutas achadas nella onde se tratam algũas cousas tocantes amediçina, pratica, e outras cousas boas, pera saber. Goa, por Ioannes de endem.
Orta, G. de (2022), Colóquios dos simples e drogas e coisas medicinais da Índia. Edição de Rui Manuel Loureiro e Teresa Nobre de Carvalho. Lisboa, Cátedra de Estudos Sefarditas Alberto Benveniste (Colecção Usque, 5).
Paiva, J. (2015), “As plantas na obra poética de Camões (épica e lírica)”: A. M. L. Andrade, C. Miguel Mora & J. M. N. Torrão (coords.), Humanismo e Ciência: Antiguidade e Renascimento. Aveiro, Coimbra, São Paulo, UA Editora – Universidade de Aveiro, Imprensa da Universidade de Coimbra, Annablume, 95-139.
Paré, A. (1582), Discours d’Ambroise Paré,... asçavoir, de la mumie, des venins, de la licorne et de la peste. Paris, chez Gabriel Buon.
Physiologus (2009), A Medieval Book of Nature Lore. Translated by Michael J. Curley. Chicago, University of Chicago Press.
Pires, D. (1596), Cato minor, sive disticha moralia ad Ludimagistros Olysipponenses. Accessere epigrammata, & alia nonnulla eodem auctore, quae sequens pagella indicabit. Opus pium, et erudiendis pueris adprime necessarium. Venetiis, apud Felicem Valgrisium.
Pomata, G. (2005), “Praxis Historialis: The Uses of Historia in Early Modern Medicine”: G. Pomata & N. G. Siraisi (eds.), Historia: Empiricism and Erudition in Early Modern Europe. Cambridge, MIT Press, 105-146.
Pomata, G. (2010), “Observation Rising: Birth of an Epistemic Genre, 1500–1650”: L. Daston & E. Lunbeck (eds.), Histories of Scientific Observation. Chicago, University of Chicago, 45-80.
Rankin, A. (2017), “On Anecdote and Antidotes: Poison Trials in Sixteenth-Century Europe”: Bulletin of the History of Medicine 91.2 (2017) 274-302.
Rankin, A. (2021), The Poison Trials: Wonder Drugs, Experiment, and the Battle for Authority in Renaissance Science. Chicago and London, University of Chicago Press.
Shepard, O. (1930), The lore of the unicorn. London, George Allen & Unwin.
Siraisi, N. G. (2013), Communities of Learned Experience. Epistolary Medicine in the Renaissance. Baltimore, Johns Hopkins.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Ágora. Estudos Clássicos em Debate

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.






